استان خراسان شمالی به مرکزیت شهر بجنورد یکی از استان های کشور است. مساحت این استان ۲۸۴۳۴ کیلومترمربع است که از این نظر پانزدهمین استان ایران است و جمعیت آن ۸۶۷۷۲۷ نفر می باشد. مرکز این استان شهرستان بجنورد است که تا تهران ۷۰۱ کیلومتر فاصله دارد و در یک منطقه دشتی واقع شده است و آب و هوای معتدل کوهستانی دارد. این شهر در اصل «بیژن گرد» تلفظ می شده است. «گرد» به معنای شهر و آبادی است و بجنورد به معنای «شهر بیژن» است. بجنورد قدیمی در بالای تپه در شمال غربی بجنورد فعلی واقع شده بود که اکنون «ساربان محله» نامیده می شود. ترکیب قومی بجنورد متشکل از کرد و ترک می باشد. این استان دارای ۸ شهرستان، ۱۹ بخش، ۲۲ شهر، ۴۵ دهستان می باشد. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت استان ۸۶۳۰۹۲ نفر بوده است.

شهرستان های استان خراسان شمالی

ردیف شهرستان توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان

۱

 اسفراین

شهرستان اسفراین با مساحت ۵۰۱۹ کیلومترمربع از شهرستان های استان خراسان شمالی می باشد. مرکز این شهرستان شهر اسفراین است. ۱۴ درصد مردم اسفراین و مردم روستاهای رویین، ارکان، کسرق، بیدواز، نیش کیش، گنجدان، کوران و قلعه نو به گویش بومی فارسی منطقه که به تاتی معروف است سخن می گویند. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت این شهرستان ۱۲۷۰۱۲ نفر بوده است و در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان ۱۲۰۵۱۳ نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی اسفراین- بام وصفی آباد

شهرها: صفی آباد- اسفراین

دهستان ها: آذری- بام- دامن کوه- رویین- زرق آباد- صفی آباد- میلانو

۲ ۲ ۷

۲

بجنورد

شهرستان بجنورد با مساحت ۶۱۵۷ کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان خراسان شمالی است. مرکز این شهرستان شهر بجنورد است. شهرستان بجنورد تا تهران ۷۰۱ کیلومتر فاصله دارد و در یک منطقه دشتى واقع شده است و آب و هواى معتدل کوهستانى دارد. این شهر در اصل «بیژن گرد» تلفظ می شده است. «گرد» به معناى شهر و آبادى است و بجنورد به معناى «شهر بیژن» است. ترکیب قومى بجنورد متشکل از کرد و ترک می باشد. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت این شهرستان ۳۶۵۸۹۶ نفر بوده است و در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان ۳۲۴۰۸۳ نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی بجنورد- گرمخان

شهرها: بجنورد- حصارگرمخان- چناران شهر

دهستان ها: آلاداغ- باباامان- بدرانلو- گرمخان- گیفان

۲ ۳ ۵

۳

جاجرم

شهرستان جاجرم با مساحت ۳۶۴۱ کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان خراسان شمالی است. زبان رایج در خود این شهرستان فارسی میانه است ولی در روستاهای این شهرستان به لهجه ها و زبان های مختلفی صحبت می کنند. شهرستان جاجرم در جنوب غربی استان خراسان شمالی واقع است و از شمال به بجنورد، از شمال غرب به شهرستان گرمه، از شرق به اسفراین، از جنوب شرق به سبزوار و از سمت غرب به استان سمنان محدود می‏شود. آب و هوای جاجرم معتدل و خشک است. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت این شهرستان ۳۶۸۹۸ نفر بوده است و در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان ۳۶۶۷۳ نفر اعلام شده است.

بخش ها: جلگه سنخواست- جلگه شوقان- مرکزی جاجرم

شهرها: سنخواست- شوقان- جاجرم

دهستان ها: چهارده سنخواست- دربند- شوقان- طبر- میان دشت

۳ ۳ ۵

۴

راز و جرگلان

شهرستان راز و جرگلان به مرکزیت شهر راز، بخش های شمال و شمال غربی استان خراسان شمالی را به خود اختصاص داده است. مساحت این شهرستان  در حدود ۳۱۳۸ کیلومتر مربع می باشد. شهرستان راز و جرگلان در سال ۱۳۹۲ با تصویب هیئت دولت از بخش به شهرستان ارتقا پیدا کرده است. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهرستان ۵۹۲۱۰ نفر بوده است.

بخش ها: جرگلان- غلامان- مرکزی راز و جرگلان

شهرها: راز

دهستان ها: باغلق- جرگلان- حصارچه- راز- راستقان- غلامان

۳ ۱ ۶

۵

شیروان

شهرستان شیروان از شهرستان های استان خراسان شمالی است با وسعت ۳۹۴۵ کیلومترمربع است که از شمال به کشور ترکمنستان، از جنوب به شهرستان اسفراین، از شرق به شهرستان فاروج و از غرب به بجنورد محدود می شود. مرکز آن شهر شیروان است. شهرستان شیروان در ۷۷۳ کیلومترى تهران قرار دارد. قسمت شمالى شیروان کوهستانى و داراى آب و هواى سرد است. قسمت جنوب آن به دلیل «رودخانه اترک» آب و هواى معتدل دارد. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت این شهرستان ۱۵۷۰۱۴ نفر بوده است و در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان ۱۴۶۱۴۰ نفر اعلام شده است.

بخش ها: سرحد- مرکزی شیروان- قوشخانه

شهرها: زیارت- شیروان- قوشخانه- لوجلی

دهستان ها: تکمران- جیرستان- حومه- زوارم- زیارت- سیوکانلو- قوشخانه بالا- قوشخانه پایین- گلیان

۳ ۴ ۹

۶

فاروج

شهرستان فاروج با مساحت ۱۶۱۵ کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان خراسان شمالی است. شهرستان فاروج در گذشته مرکز دهستان فاروج بود که در جنوب شرقى شهرستان شیروان واقع شده است. فاروج پس از آن که خراسان شمالى شکل گرفت به شهرستان تبدیل شد و امروزه یکى از شهرستان هاى شرقى استان خراسان شمالى است که با شهرستان قوچان در استان خراسان رضوى همسایه است. فاروج منطقه اى جلگه اى و داراى آب و هوایى معتدل است. در این منطقه قالیچه هاى زیبایى بافته می شود که شهرت فراوانى دارد. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت این شهرستان ۵۲۳۶۴ نفر بوده است و در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان ۴۹۲۷۱ نفر اعلام شده است.

بخش ها: خبوشان- مرکزی فاروج

شهرها: تیتکانلو- فاروج

دهستان ها: تیتکانلو- حصار- سنگر- شاه جهان- فاروج

۲ ۲ ۵

۷

گرمه

شهرستان گرمه با مساحت ۲۰۰۴ کیلومترمربع گرمه در ۱۵۵ کیلومتری جنوب غربی بجنورد و ۱۷۵ کیلومتری شاهرود قرار گرفته است. مرکز آن شهر گرمه می باشد و این شهرستان در جوار شهرستان جاجرم واقع شده است. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت این شهرستان ۲۴۵۹۹ نفر بوده است و در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان ۲۵۴۷۵ نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی گرمه

شهرها: ایور- درق- گرمه

دهستان ها: بالادشت- گلستان

۱ ۳ ۲

۸

مانه و سملقان

شهرستان مانه و سملقان با مساحت ۶۰۵۳ کیلومترمربع از شهرستان های استان خراسان شمالی است. مردم این منطقه در قدیم از مراکز پارت ها بود. امروزه مردم این شهرستان متشکل از اقوام مختلف کرد کرمانج، ترک، بلوچ، ترکمن و فارس خاوری می باشد. ۸۶ درصد جمعیت شهرستان پیرو مذهب شیعه و ۱۴ درصد اهل تسنن می باشند. ۷۶ درصد از ساکنان شهرستان به زبان کردی کرمانجی و سایر مردم به زبان های ترکی، ترکمنی و فارسی تکلم می کنند. بنابر سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت این شهرستان ۱۰۳۹۴۴ نفر بوده است و در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان ۱۰۱۷۲۷ نفر اعلام شده است.

بخش ها: سملقان- مانه- مرکزی مانه و سملقان

شهرها: آشخانه- آوا- قاضی- پیش قلعه

دهستان ها: آلمه- اترک- جیرانسو- حومه- شیرین سو- قاضی

۳ ۴ ۶

 

 


تاریخ و فرهنگ استان

استان خراسان رضوى، که در گذشته بخشى از خراسان بزرگ بود، همواره عرصه دائمى ظهور و سقوط قدرت ها و حکومت ها در تاریخ گذشته ایران بوده است. در این سرزمین پهناور اقوام و حکومت هاى ترک و تازى و تاتار، غز و قجر و قبچان، مغول، ترکمن و افغان حوادثى بى شمار آفریده اند. جغرافی دانان قدیم، سرزمین ایران بزرگ (ایرانشهر) را به هشت اقلیم تقسیم کرده بودند که خراسان بزرگترین و آبادترین اقلیم آن بوده است. این استان در زمان ساسانیان به وسیله یک سپهبد اداره می  شد که به او «پادگوسبان» می گفتند و چهار تن مرزبان تحت فرمان وى بودند که هر کدام یکى از چهار قسمت خراسان آن روز را اداره می کردند. خراسان در دوران اسلامى به چهار قسمت تقسیم می  شد که هر قسمت آن به نام یکى از چهار شهر بزرگ نیشابور، مرو، هرات و بلخ نامیده مى شد. در سال ۳۱ هجری قمری اعراب روانه خراسان شدند و طى همین دوره ساکنین خراسان به دین اسلام گرویدند. سرزمین خراسان تا سال ۲۰۵ هجری قمری در تصرف خاندان بنى عباس بود. ولى در سال ۲۸۳ هجری قمری به دست طاهریان، استقلال یافت و در سال ۲۸۷ هجری قمری جزو قلمرو سامانیان گردید. در سال ۳۸۴ هجری قمری سلطان محمود غزنوى خراسان را متصرف شد و در سال ۴۲۹ هجری قمری طغرل اول سلجوقى نیشابور را تصرف کرد. سلطان محمود غزنوى چندین بار با سلجوقیان جنگید و ترکان غزنوى، سلطان سنجر سلجوقى را به سختى شکست دادند. در سال ۵۵۲ خراسان به تصرف خوارزمشاهیان درآمد و در قرن هفتم هجرى قمرى بر اثر حملات مغول ها، این سرزمین ضمیمه متصرفات ایلخانان مغول گردید. در قرن هشتم هجرى، سربداران پرچم استقلال را در سبزوار برافراشتند و در سال ۸۷۳ هجری قمری خراسان به تصرف امیر تیمور گورکانى درآمد و شهر هرات نیز پایتخت اعلام شد. در سال ۹۱۳ هجری قمری خراسان به تصرف ازبکان در آمد. پس از مرگ نادرشاه افشار (۱۱۶۰ ه.ق)، خراسان به تصرف افاغنه درآمد. با وجود تمام این فراز و نشیب ها، خراسان یکى از استان هاى آباد و حاصلخیز ایران به شمار می رود. استان خراسان جنوبی از نظر جاذبه هاى طبیعى یکى از مناطق دیدنى ایران است. دریاچه هاى کوچک چشمه هاى طبیعى و آب معدنى، تفرجگاه ها، مناطق حفاظت شده، ارتفاعات و قله ها و … از جاذبه هاى این منطقه به شمار می روند.

منبع: روستانت